Mustafa Kamal Atatürk

Türkiyə Respublikasının qurucusu və ilk prezidenti
Mustafa Kamal Atatürk

Mustafa Kamal Atatürk — osmanlı-türk paşa, marşal, islahatçı, siyasətçi və dövlət xadimi. Ölkəsində monarxiyanı ləğv edərək respublikanı qurdu və 1923-cü ildən 1938-ci ildəki vəfatına qədər prezident vəzifəsini icra etdi.



A B C Ç D E Ə F G H X  İ   J  K Q L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z


ARedaktə

  • Addımlarını, atdığımız sivilizasiya və yenilik addımlarına uydurmaq istəməyənlər nə talehsizdirlər! Bu kimilər hələ milləti aldadacaqlarını ümid edirlərsə bu ümidləri, özlərinin zərərə uğramalarından başqa bir nəticə verməyəcəyinə indidən əmin ola bilərlər.
  • Alim unutdu, qələm unutmadı.
  • Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir. Azərbaycan bizim qardaşımızdır. Heç nəyə baxmayaraq ona yardım etmək borcumuzdur.

BRedaktə

 
Bir millət irfan ordusuna malik olmadıqca, savaş meydanlarında nə qədər zəfərlər əldə edərsə-etsin, o zəfərlərin yaşaması ancaq irfan ordusu ilə mümkündür.
  • Bəşəriyyət iki cinsdən-kişilərdən və qadınlardan ibarətdir. Onun bir hissəsini inkişaf etdirib, digərinə məhəl qoymadan bəşəriyyətin təkmilləşməsinə ümid edə bilərikmi?
  • Bəşəriyyət vahid bir bədəndir və hər bir xalq bu bədənin bir hissəsidir.
  • Bilək ki, milli mənliyini bilməyən millətlər, başqa millətlərə yem olarlar.
  • Bir cəmiyyətin millət ola bilməsi üçün mütləq müəllimlərə ciddi ehtiyacı var: onlar cəmiyyəti həqiqi bir millət halına gətirirlər.
  • Bir millət irfan ordusuna malik olmadıqca, savaş meydanlarında nə qədər zəfərlər əldə edərsə-etsin, o zəfərlərin yaşaması ancaq irfan ordusu ilə mümkündür.
  • Bir milləti hürr, müstəqil, şanlı, yüksək bir toplu olaraq yaşadan da, pis vəziyyətə, yoxsulluğa salan da təhsildir.
  • Bir millətin yaşaya bilməsi üçün azadlıq və müstəqilliyə sahib olması lazımdır.
  • Bir türk dünyaya əvəzdir.
  • Biz cahil dediyimiz zaman, məktəbdə oxumamış olanları nəzərdə tutmuruq. Nəzərdə tutduğumuz elm, həqiqəti bilməkdir. Yoxsa oxumuş olanlardan ən böyük cahillər çıxdığı kimi, heç oxumaq bilməyənlərdən də həqiqəti görən gerçək alimlər çıxa bilər.
  • Biz dinə hörmət edirik. düşünüşə və düşüncəyə müxalif deyilik. Biz sadəcə olaraq kasta və digər cinayətkar fəaliyyətlərə əsaslanan fanatizmi qəbul etmirik.
  • Biz türklər, bütün tariximiz boyunca azadlıq və istiqlala timsal olmuş bir millətik.
  • Bir millət təhsil ordusuna sahib olmadıqca, döyüş meydanlarında nə qədər parlaq zəfərlər əldə etsə etsin, o zəfərlərin qalıcı nəticələndirər verməsi ancaq təhsil ordusuyla mümkündür.
  • Bizcə Türkiyə Respublikası anlamınca qadın, bütün türk tarixində olduğu kimi bu gün də ən hörmətli səviyyədə, hər şeyin üstündə yüksək və şərəfli bir varlıqdır.[1]
  • Böyük işlər, mühüm cəhdlər ancaq birlikdə səy göstərməklə əldə edilə bilər.
  • Böyük ölülərə matəm lazım deyil, fikirlərinə bağlılıq lazımdır.
  • Böyük türk milləti! On beş ildir boynumuza götürdüyümüz işlərdə uğur vəd edən bir çox söz eşitmisiniz. Xoşbəxtlikdən millətimin mənə olan inamını sarsıdan heç bir sözümü qaçırmadım. Bu gün eyni inam və möhkəmliklə deyirəm ki, bütün mədəni dünya bir daha bütünlüklə milli ideala doğru addımlayan türk millətinin böyük bir millət olduğunu bir daha tanıyacaq. Şübhə etmirəm ki, unudulmuş mədəni nitelik və türklüyün böyük vətəndaşlıq qabiliyyəti gələcək inkişafı ilə yüksək sivilizasiyanın üfüqündə yeni bir günəş kimi yüksələcəkdir. Türk milləti! Bu böyük milli bayramı əbədiyyətə tökülən hər on ildə daha böyük şərəf, xoşbəxtlik, əmin-amanlıq və firavanlıqla qeyd etməyinizi ürəkdən ümid edirəm. Nə mutlu türkəm deyənə!
    • 29 oktyabr 1933-cü ildə 10-cu il nitqi
  • Böyük uğurlar qiymətli anaların böyütdükləri övladlarının əməllərinin bəhrəsidir.
  • Bu vətən uşaqlarımız və nəvələrimiz üçün cənnət edilməyə layiqdir.
  • Bütün ümidim gənclikdədir.

ÇRedaktə

  • Çalışmadan, öyrənmədən, yorulmadan rahat yaşama yollarını alışqanlıq halına gətirən millətlər öncə şərəflərini, sonra hürriyyətlərini, daha sonra gələcəklərini itirməyə məhkumdurlar.

DRedaktə

 
Dünyadakı ən məsum məşğuliyyət riyaziyyatdır.
  • Din və məzhəb hər kəsin öz vicdanından doğan bir işdir. Heç kəs heç kimi nə bir din, nə bir məzhəbi qəbul etməyə məcbur edə bilməz. Din və məzhəb heç bir zaman siyasət aləti kimi istifadə edilə bilməz.
  • Dövlət yalnız bir halda — yaxşı və pis adamları artıq bir-birindən seçə bilməyəndə məhv olur.
  • Döyüş zəruri və qaçılmaz olmalıdır, millətin həyatı təhlükə ilə qarşı-qarşıya qalmadıqca, hərb bir cinayətdir.[2]
    • Orijinalı: Milletin hayatı tehlikeyle karşı karşıya kalmadıkça savaş bir cinayettir.
    • Alternativ tərcümələr:
      Hərb məcburi və təxirəsalınmaz olmalıdır. Millətin taleyini müdafiə etmirsə, hərb bir cinayətdir.
      Millətin taleyini müdafiə etmirsə, hərb bir cinayətdir.
      Millətin həyatı təhlükəyə məruz qalmayıbsa, müharibə etmək cinayətdir.
      Nə qədər ki, bir millətin həyatı təhlükəyə məruz qalmayıb, hərb bir cinayətdir.
  • Dövlət idarəsi işləməzsə, insanların hürriyyətini qoruyacaq heç bir qüvvət qalmaz.
  • Dövlət idarəsindəki əsas proqramımız Cümhuriyyət Xalq Partiyası proqramıdır. Bunun əhatə etdiyi prinsiplər bizi idarəetmə və siyasətdə aydınlaşdıran təlimatlardır. Ancaq heç vaxt bu prinsipləri göydən endiyi düşünülən kitabların dogmaları ilə birlikdə saxlamamalıdırlar. Biz ilhamımızı göydən və qeybdən deyil, birbaşa həyatdan götürmüşük. Yolumuzu çəkir; yaşadığımız vətən, yaşadığımız türk milləti və min heyrət və iztirabları qeyd edən millətlər tarixinin yarpaqlarından çıxardığımız nəticələrdir.[3][4][5]
  • Dövlət və hökuməti özünə doğma və qoruyucu hesab etmək, hər hansı bir millət üçün böyük nemətdir, şərəfdir.
  • Dünyadakı ən məsum məşğuliyyət riyaziyyatdır.
  • Dünyanın üzündə gördüyümüz hər şey qadının işidir.[6]

ERedaktə

 
Ey yüksələn yeni nəsil, gələcək sizindir. Respublikanı biz qurduq, onu yüksəldəcək və davam etdirəcək sizlərsiniz.
  • Ey qəhrəman türk qadını, sən yerdə sürünməyə deyil, çiyinlərdə göyə qalxmağa layiqsən.[7]
  • Ey yüksələn yeni nəsil, gələcək sizindir. Respublikanı biz qurduq, onu yüksəldəcək və davam etdirəcək sizlərsiniz.
  • Ey türk gəncliyi! Birinci vəzifən; türk istiqlalını, türk respublikasını, əbədi, mühafizə və müdafiə etməkdir.[8]

ƏRedaktə

  • Əfəndilər və ey millət! Yaxşı bilin ki, Türkiyə Respublikası şeyxlər, dərvişlər, müridlər, mənsublar ölkəsi ola bilməz. Ən düzgün və ən gerçək təriqət sivilizasiya təriqətidir.[9][10]
  • Əgər böyük insan olmaq istəyirsənsə, kimisə tərifləməməli, aldatmamalı, ölkənin əsl hədəfini bilməli və bu hədəfə can atmalısan. Hamı sənə qarşı olacaq, hər kəs səni dayandırmağa cəhd edəcək. Amma sən bunlara qarşı olacaqsan. Onlar sənə qarşı saysız-hesabsız maneələr yaradacaqlar. Sən bu maneələri heç kimdən kömək almadan, özünü böyük yox, miskin, zəif, köməksiz hesab edərək, yalnız özünə inanaraq dəf edəcəksən. Əgər bundan sonra sənə böyük insan desələr, sən onlara güləcəksən.
  • Əgər nə vaxtsa mənim sözlərim elmə zidd olacaqsa, elmi seçin.
  • Əgər uşaqlıqda əldə etdiyim iki qəpikdən birini kitablara xərcləməsəydim, bu gün çatdığıma nail ola bilməzdim.
  • Ən böyük şəxsiyyət özündən çox mənsub olduğu cəmiyyəti düşünən, onun varlığının və xoşbəxtliyinin qorunması yolunda həyatını verən insandır
  • Ən xırda pislik pisliklərin ən pisidir.
  • Əsl əhəmiyyətli olan və məmləkəti təməlindən yıxan, xalqını əsir edən, içəridəki cəbhənin susqunluğudur.

GRedaktə

  • Gələcək gənclərin, gənclər isə müəllimlərin əsəridir.
  • Gələcək göylərdədir.

HRedaktə

 
Hər kəs milli vəzifəsini və məsuliyyətini bilməli, dövlət məsələləri üzərində o düşüncəylə, düşünüb vəzifə əldə etməlidir.
  • Harda qarşılıqlı sevgi və sayqı varsa, orda etimad və itaət var. Etimad və itaət olan yerdə nizam-intizam vardı. Nizam-intizam olan yerdə hüzur, hüzur olan yerdə başarı (uğur) vardı.
  • Heç bir zəfər məqsəd deyildir. Zəfər ancaq özündən daha böyük bir məqsədə çatmaq üçün lazım olan ən mühüm vasitədir.
  • Heç bir şeyə ehtiyacımız yoxdur, tək bir şeyə ehtiyacımız vardır; çalışqan olmaq![11]
  • Hər kəs milli vəzifəsini və məsuliyyətini bilməli, dövlət məsələləri üzərində o düşüncəylə, düşünüb vəzifə əldə etməlidir.
  • Hər tərəqqi və qurtuluşun anası hürriyyətdir.
  • Hərçənd bizə milliyyətçi deyərlər. Amma, biz elə milliyyətçilərik ki, əməkdaşlıq edən bütün millətlərə hörmət və riayət edərik. Onların milliyyətlərinin bütün zərurətlərini tanıyarıq. Bizim milliyyətçiliyimiz hər halda xudbincə və məğrurca bir milliyyətçilik deyil.
  • Həyat mübarizədir. Ona görə də bizim qalib gəlmək və uduzmaq kimi iki seçimimiz var.
  • Həyatda ən böyük mürşid elmdir.

İRedaktə

  • İki Mustafa Kamal var. Ətdən və qandan olan biri, indi qarşınızda dayanan və keçəcək olan Mustafa Kamal. Digəri sizsiniz, hamınız buradasınız, torpaqlarımızın ən ucqar guşələrinə gedib, lazım gəldikdə həyat bahasına da qorunmalı olan idealları yaymaq üçün gedəcəksiniz. Mən xalqın arzuları adından çıxış edirəm və həyatımın məqsədi o arzuları reallaşdırmaqdan ibarətdir.
  • İnsanın sərvəti öz şəxsiyyəti olmalıdır.
  • İrəli getmək gözləməkdən yaxşıdır.

QRedaktə

 
Qadınlarımız elm və fən sahibi olacaqlar və kişilərin keçdikləri bütün təhsil səviyyələrini keçəcəklər. Qadınlar ictimai həyatda kişilərlə gəzərək bir-birlərinin köməkçiləri və dəstəkçiləri olacaqlar.
  • Qadınlarımız elm və fənn sahibi olacaqlar və kişilərin keçdikləri bütün təhsil səviyyələrini keçəcəklər. Qadınlar ictimai həyatda kişilərlə gəzərək bir-birlərinin köməkçiləri və dəstəkçiləri olacaqlar.[12]

MRedaktə

  • Məktəb, gənc beyinlərə insanlığa hörməti, millət və ölkəyə sevgini, müstəqillik qürurunu öyrədər.
  • Məktəb sayəsində, məktəbin verəcəyi elm və fən sayəsindədir ki, türk milləti, türk sənəti, türk iqtisadiyyatı, türk şeir və ədəbiyyatı bütün gözəllikləriylə inkişaf edər.
  • Mən diktator deyiləm. Deyirlər ki, mən böyük hakimiyyətə malikəm... Bəli, belədir. Mən istədiyim hər şeyi edə bilərdim. Çünki, mən alçaqlıq, qəddarlıq bilmirəm. Mən ürəkləri sındırmaqla yox, fəth etməklə idarə etmək istəyirəm.
  • Mən sizə hücum etməyi yox, ölməyi əmr edirəm!
  • Məni görmək mənim üzümü görmək demək deyil. Əgər siz mənim hisslərimi və fikirlərimi anlayırsınızsa, bu o deməkdir ki, siz məni görürsünüz. Bu, kifayətdir.
  • Mənim haqqımda belə deyirlər: “O əyyaşdır”. Əslində - bəli, mən həmişə içirdim. Ancaq, mən bunu istədiyim vaxt dayandıra bilərəm; dolaşıq salmayacağam. Alkoqol - yalnız mənim məmnunluğum üçündür. Mən heç vaxt içmək üçün işimi tərk etməmişəm.
  • Mənim xalqım demokratiya prinsiplərini, həqiqətin diktələrini və elmin təlimlərini öyrənməlidir. Xurafat yox olmalıdır.
  • Mənim xarakterimi azadlıq və müstəqillik xarakterizə edir.
  • Mənim türk millətinə, türk cəmiyyətinə, türklüyün gələcəyinə aid tapşırıqlarım bitməmişdir, siz onları tamamlayacaqsınız. Siz də, sizdən sonrakılara mənim sözümü təkrar edin.
  • Mətbuat millətin müştərək səsidir.
  • Millətləri yalnız və yalnız müəllimləri xilas edə bilər.
  • Milli birliyi olmayan millətlər başqa millətlərin ovudur.
  • Milli hiss ilə dil arasındakı bağ çox qüvvətlidir. Dilin milli və zəngin olması, milli hissin inkişafında başlıca faktordur. Türk dili, dillərin ən zənginlərindəndir. Yetər ki, bu dil şüurla işlənsin. Ölkəsini, yüksək müstəqilliyini qorumasını bilən türk milləti, dilini də xarici dillər boyunduruğundan qurtarmalıdır.
  • Milli müstəqillik elə bir nurdur ki, onun qarşısında zəncirlər əriyir, taxt-tac yanıb kül olur.
  • Müasir ideyalar həmişə münasibdir.
  • Müəllim bir şama bənzər, özünü istehlak edərək başqalarına işıq verər.
  • Müharibə ən ləyaqətli insanların məğlubiyyətə uğradığı bir oyundur.
  • Müsbət elmlərin təməllərinə söykənən, gözəl sənətləri sevən, fikir tərbiyəsində olduğu qədər bədən tərbiyəsində də qabiliyyəti artmış və yüksəlmiş olan fəzilətli, qüdrətli bir nəsil yetişdirmək ana siyasətimizin açıq diləyidir.
  • Müvəffəqiyyətlərdə qüruru məğlub etmək, fəlakətlərdə ümidsizliyə müqavimət göstərmək lazımdır.

ORedaktə

  • Ordunun vəzifəsi vətəni işğal etmək istəyən düşmənə qarşı ayağa qalxmaqdır. Belə ayağa qalxmaq yerində saymaq üçün deyil, düşmənin üstünə atılmaq məqsədilə edilərsə, ayağa qalxmağa dəyər.

ÖRedaktə

  • Özünüz üçün deyil, bağlı olduğunuz xalq üçün birlikdə işləyin. İşlərin ən yüksəyi budur.

RRedaktə

  • Respublika fikir sərbəstliyi tərəfdarıdır. Səmimi və qanuni olmaq şərtiylə hər fikirə hörmət edərik.

SRedaktə

  • Sizlər, yəni yeni Türkiyənin gənc övladları! Yorulsanız da belə məni izləyəcəksiniz. İstirahət etməmək üzrə getməyə qərar verənlər, əsla və əsla yorulmazlar. Türk gəncliyi məqsədə, bizim yüksək idealımıza dayanmadan, yorulmadan gedəcək.

TRedaktə

 
Türk övladı əcdadını tanıdıqca daha böyük işlər etmək üçün özündə qüvvət tapacaq.
  • Tarix bir millətin qanını, haqqını, varlığını heç bir zaman inkar edə bilməz.
  • Tarix ehtiyatsızlar üçün mərhəmətsizdir.
  • Tarix türk inqilabından bəhs edərkən bunun bir qurtuluş olduğunu söyləyəcək. Xüsusilə bu azadlığın müxtəlif mərhələlərində qadınların azad olmasını xatırlayacaqdır.[13]
  • Tarixi yaşadığımız kimi yazdıq, lakin gələcəyi respublikaya inananlara, onu qoruyanlara və yaşadacaqlara əmanət etmək lazımdır.
  • Tərbiyə bir milləti ya hürr, müstəqil, şanlı, ali bir cəmiyyət halında yaşadır, ya da onu əsarət və səfillik içərisində qoyur.
  • Türk millətinin xarakter və adətlərinə ən uyğun olan idarə, respublika idarəsidir.
  • Türk millətinin istedadı və qəti qərarı mədəniyyət yolunda dayanmadan, qorxmadan irəliləməkdir.
  • Türk övladı əcdadını tanıdıqca daha böyük işlər etmək üçün özündə qüvvət tapacaq.
  • Türkiyə Cümhuriyyətinin, xüsusilə bu günki gəncliyinə və yetişməkdə olan uşaqlarına xitab edirəm: Qərb səndən, türkdən çox geri idi. Mənada, fikirdə, tarixdə bu belə idi. Əgər bu gün qərb texnikada bir üstünlük göstərirsə, ey türk övladı, o qəbahət də sənin deyil, səndən əvvəlkilərin bağışlanılmaz laqeydliyinin bir nəticəsidir. Bunu da söyləyim ki, çox ağıllısan! Bu məlumdur. Lakin zəkanı unut! Daim çalışqan ol!
  • Türkiyə Cümhuriyyətini quran Türkiyə xalqına türk milləti deyilir.
  • Türkiyə özgə torpağının bir santimetrinə də iddia etmir, amma öz torpağının da bir santimetrini heç kimə verməz.
  • Türkiyə türklərindir, işdə millətpərvərlərin şüarı budur.
  • Türk olmaq çətindir, çünki dünya ilə savaşırsan. Türk olmamaq isə daha çətindir, çünki türk ilə savaşırsan.
  • Türkiyə tək ölkədir ki, azadlığı üçün 6 dövlətlə savaşıb.

ÜRedaktə

  • Ümidsiz vəziyyətlər olmur. Yalnız ümidsiz insanlar olur. Mən heç vaxt ümidimi itirməmişəm.

VRedaktə

 
Yaşadıqları kimi məmnun və xoşbəxt olmalı olan şey özü üçün deyil, özündən sonra gələnlər üçün çalışmaqdır.
  • Vaxtında kitabları qarışdırdım. Filosofların həyat haqqında dediklərini başa düşmək istədim. Bəziləri hər şeyi qara kimi görürdülər. "Biz heç kim deyilik və sıfıra çatmayacağıq, dünyada müvəqqəti həyat zamanı sevinc və xoşbəxtlik üçün yer yoxdur" dedilər. Digər kitabları oxumuşam, ağıllı adamlar bunları yazıblar. Deyirdilər: "Sona sıfır gəldiyindən, nə olursa olsun, heç olmasa yaşadığımız müddətcə şən və nəşəli olaq." Mən öz xarakterim baxımından həyatın ikinci mənzərəsini bəyənirəm, ancaq aşağıdakı həddlərdə: Bütün insanlığın öz şəxsiyyətində olduğunu görən kişilər kasıbdırlar. Aydındır ki, həmin insan bir şəxsiyyət olaraq yox olacaqdır. Yaşadıqları kimi məmnun və xoşbəxt olmalı olan şey özü üçün deyil, özündən sonra gələnlər üçün çalışmaqdır. Fərasətli bir adam yalnız bu şəkildə hərəkət edə bilər. Həyatda tam zövq və xoşbəxtlik yalnız gələcək nəsillərin şərəfinə, varlığına, xoşbəxtliyinə xidmət edə bilər.[14]
  • Vətənini ən çox sevən, vəzifəsini ən yaxşı edəndir.

YRedaktə

  • Yatmış xalq ya məhv olur, ya da qul kimi oyanır.
  • Yeni nəsil, ən böyük respublikaçılıq dərsini bu günki müəllimlər birliyindən və onların yetişdirəcəkləri müəllimlərdən alacaq.
  • Yoldaşlar! İnqilabımız Türkiyənin əsrlər üçün xoşbəxtliyini boynuna götürmüşdür. Bizə düşən onu qavrayaraq və təqdir edərək işləməkdir.
  • Yurdda sülh, cahanda sülh!

ZRedaktə

  • Zəfər, zəfər mənimdir deyə bilənindir.

Azərbaycana münasibətiRedaktə

  • Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir. Azərbaycan bizim qardaşımızdır. Heç nəyə baxmayaraq ona yardım etmək borcumuzdur.
    • Bu sözləri Mustafa Kamal Atatürk 1921-ci ildə Azərbaycan SSR-in Türkiyədəki təmsilçisi İbrahim Əbilovun etibarnaməsini qəbul edərkən demişdir. Bu sözlər Atatürkün Azərbaycan haqqında işlətdiyi ən məşhur fikirlərdən biridir.
  • Nəriman Nərimanov ilə xalqı bizə yardım etməsəydi, sonumuzun necə olduğunu düşünmək belə istəmirəm. Onlarla ölkəyə yardım etdik onlar bizlə savaşdı. Heç vaxt unutmayın ki, türkə türkdən başqa kimsə yardım etməz.

İstinadlarRedaktə

  1. Perihan Naci Eldeniz, TTK. Belleten, Cilt: XX, Sayı: 80, 1956. s. 740
  2. Şerafettin Turan, Mustafa Kemal Atatürk: Kendine Özgü Bir Yaşam ve Kişilik, Bilgi Yayınları, s. 597.
  3. Atatürk'ün Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin V. Dönem 3. Yasama Yılını Açış Konuşmaları
  4. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Beşinci Dönem Üçüncü Toplanma Yılını Açarken
  5. KARAL (Ord. Prof.), Enver Ziya (1927-10-20). Fatih ÖZDEMİR Atatürk'ten Düşünceler (kitab) (türkcə), 192. sayfa. Ankara: ODTÜ Yayıncılık. ISBN ISBN 975-7064-12-2.
  6. Afet İnan, Tarih boyunca Türk Kadının Hak ve Görevleri, Millı̂ Eğitim Basımevi, s. 159.
  7. Sadi Irmak, Atatürk ve Türkiye'de Çağdaşlaşma Atılımları, Hisarbank Kültür Yayınları, s. 86.
  8. Böyük Nitq, 1927
  9. Atatürk'ün Kastamonu'ya Gelişi-Şapka ve Kıyafet Devrimi
  10. "Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, mensuplar memleketi olamaz. En doğru ve en gerçek tarikat, uygarlık tarikatıdır." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, Cilt II, s. 215)
  11. Atatürkçülük, III. Cilt, Genelkurmay Başkanlığı, Millî Eğitim Basımevi, 1984, s. 171.
  12. Atatürk’ün Söylev ve Demeçleri, cilt II, 2. baskı, Ankara, s. 85-86.
  13. Prof. Dr. TURHAN FEYZİOĞLU, "Atatürk ve Kadın Hakları", atam.gov.tr
  14. Romanya Dışişleri Bakanı Antonescu İle Konuşma. Atatürk 20 mart 1937-ci ildə Ankara Palasda, Rumıniyanın xarici işlər naziri Viktor Antoneskuya bunları dedi.