Əsas menyunu aç
Wikipedia logo
Artur Şopenhauer haqqında Vikipediyada məqalə var.
Artur Şopenhauer

Artur Şopenhauer - (1788-1860) - Alman filosofu.



A B C Ç D E Ə F G H X  İ   J  K Q L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z


ARedaktə

  • Acı çəkənlər ilə acı çəkdirənlər eynidir.
  • Acıma - bütün əxlaqın əsasıdır.
  • Ağılım mənə deyil, dünyaya aiddir.
  • Ağılla silahlandırılmış eqoizm onun özünə qarşı istiqmətləndirilmiş özünün axmaq nəticələrindən yaxa qurtarmağa çalışır.
  • Ağıllı bir insan təklikdə, düşüncələri və təxəyyüllə mükəmməl bir əyləncəyə malikdir.
  • Ağıllı insanlar təklik axtarmaqdan daha çox, axmaq insanların yaratdığı səs-küydən qaçarlar.
  • Ağıllı olan insan danışarkən, danışdığı mövzudan çox kiminlə danışdığını düşünər.
  • Alimlər - bunlar çoxlu kitab oxuyanlardır. Mütəfəkkirlər, dahilər, dünya maarifçiləri və bəşəriyyətin hərəkətverici qüvvələri bilavasitə Kainat kitabını oxuyanlardır.
  • Anadangəlmə yalnız bir səhv var - bu, güya biz xoşbəxtlik üçün doğulmuşuq inamıdır.
  • Arvad almaq öz hüquqlarını yarıya azaltmaq və öz məsuliyyətini iki dəfə artırmaqdır.

BRedaktə

  • Başqalarının bizim dəyərlərimiz haqqında fikirləri şərəfdir və bu obyektiv sayılır. Subyektiv isə bizim bu fikirlər qarşısında qorxumuzdur.
  • Başqalarının miskinliyini görəndə biz lovğa, yaxud müti oluruqmu? O, birinə bir cür, digərinə isə başqa cür təsir edir. Xarakterlərin müxtəlif olması da bunda özünü göstərir.
  • Başqalarının tövsiyyəsi ilə kor-koranə evlənmək cəhənnəm əzablarına razılaşmağa oxşayır.
  • Bəşəriyyətin inkişafına ən çox mane olan odur ki, insanlar başqalarından ağıllı olanlara yox, daha ucadan danışanlara qulaq asırlar.
  • Bəzi zooloq mahiyyətcə meymunların qeydiyyatını aparandan başqa bir şey deyildir.
  • Biz yaşadıq və yenidən yaşayacağıq. Həyat, tez-tez qorxulu yuxuya keçən, dərin yuxuladığımız gecədən ibarətdir.
  • Bizim hər birimiz üçün belə bir təskinlik mövcuddur: ölüm də həyat kimi təbiidir. Orada nə olacaqsa, baxıb görərik.
  • Bu dünyanı Tanrı yaratdısa, onun yerində olmaq istəməm doğrusu. Çünki, dünyanın səfaləti ürəyimi parçalar. Yaradıcı bir ruh düşünülsə, yaratdığı şeyi göstərərək ona belə qışqırmaq haqqımızdır: "bu qədər bədbəxtliyi və bu kədəri ortaya çıxarmaq uğruna, heçliyin səssizliyini və tərpənməzliyini pozmağa necə cəhd etdin?"

CRedaktə

  • Cavanlıqda intuisiya, qocalıqda – düşüncə üstünlük təşkil edir: buna görə də birincisi poeziya, ikincisi fəlsəfə üçün əlverişlidir.

DRedaktə

  • Dahi ilə ağılsız adamın oxşarlığı ondan ibarətdir ki, bütün başqa insanlardan fərqli olaraq onların hər ikisi tamamilə ayrı-ayrı dünyalarda yaşayır.
  • Dahilik canlı xatirələrin mükəmməlliyindən asılı deyilmi? Çünki, həyatın ayrı-ayrı hadisələrini bütöv bir şəkildə bir-birinə bağlayan xatirələrin köməyi ilə adi adamların malik olduqları həyatıı daha geniş, daha dərindən dərk etmək olar.
  • Dahiliyin və fəzilətin oxşarlığı ona əsaslanır ki, sağlığında kiməsə abidə qoymaq, deməli nəslinin onu unutmayacağına ümidin olmamasını elan etmək deməkdir.
  • Dəbdəbəli, parıltılı dünyada yaşamaqdansa, isti, kiçik və doğma bir aləmdə ömür sürməyi üstün tuturam.
  • Digər insanların sahib olduğu dəyərləri tanımaq və qiymətləndirməyi bacarmaq üçün şəxsi dəyərlərə sahib olmaq lazımdır.
  • Doğuşdan gələn tək bir yanılma vardır. O da xoşbəxt olmaq üçün burada olduğumuzu sandığımızdır.
  • Dostluq, qarşılıqlı xoşbəxtliyə, maraqların ümumi olmasına əsaslanır. Amma elə ki, maraqlar toqquşur, o zaman dostluq pozulur: onu ancaq buludlarda axtara bilərsən.
  • Dünya – sağalmaz xəstələrin müalicə aldığı yerdir.
  • Dünyada ziddiyyətlər aşkar etmək, deməli əsl kririsizmə malik olmamaq və iki şeyi bir şey kimi qəbul etmək deməkdir.
  • Dünyanın ən yoxsul insanı, puldan başqa heç bir şeyi olmayandır.
  • Düşməninə rəva görmədiyini dostuna da demə.

ERedaktə

  • Evlənmək, haqqlarını ikiyə bölmək və vəzifələrini ikiyə qatlamaq deməkdir.

ƏRedaktə

  • Əfsuslar olsun ki, bütün yaramazlar çox ünsiyyətli olurlar.
  • Əhəmiyyət verməmək əhəmiyyət verilməyi gətirər.
  • Əgər biz gələcəyi keçmişi dərk etdiyimiz kimi dərk edə bilsək, o zaman ölüm günü bizə keçmiş qədər, məsələn uşaqlıq dövrü qədər yaxın olardı.
  • Əgər özünüzə düşmən qazanmaq istəmirsinizsə, çalışın insanlar üzərində öz üstünlüyünüzü göstərməyəsiniz.
  • Əgər zarafat ciddinin arxasında gizlənirsə, bu bir istehza, ciddi zarafatın arxasında gizlənəndə yumordur.
  • Ən ucuz qürur milli qürurdur.

FRedaktə

  • Fəxr eləməyə heç nəyi olmayan miskin insan mümkün olan yeganə şeydən yapışır və mənsub olduğu milliyyəti ilə qürrələnir.
  • Fəlsəfə, təsəvvürə gətirilə bilinməyən, bizim özümüzdə gizlənən şeyləri təsəvvürlərdə dərk etmək cəhdidir. Əks təqdirdə, biz yalnız təsəvvür olardıq.
  • Fəlsəfəni hakimiyyət növləri ilə uyğunlaşdırmaq və onu pul və vəzifə əldə etmək üçün istifadə etmək, məncə, aclığını və suzuzluğunu yatırmaq məqsədi ilə edilən dini ayin kimidir.
  • Fitri ağıl hər hansı bir təhsili əvəz edə bilər, amma heç bir təhsil fitri ağlı əvəz edə bilməz.

GRedaktə

  • Gənclik nöqteyi-nəzərindən baxsaq, həyat, sonsuz gələcəkdir. Qocalıq nöqteyi-nəzərinə görə isə çox qısa keçmişdir.
  • Gözəllik əvvəlcədən ürəyi fəth edən açıq təklif edici məktubdur.

HRedaktə

  • Heç bir fəlsəfi məqsəd olmadan empirik elmlərlə yalnız onların özləri üçün məşğul olmaq gözsüz sifət kimidir.
  • Heç kim keçmişdə yaşamayıb, gələcəkdə də yaşamayacaq. Həyatın forması indinin özündədir.
  • Heç kimin fikirlərinə iddia etməyin. Siz anlamalısınız ki, əgər insanların inandıqları bütün cəfəngiyatları təkzib etmək istəsəniz, siz Mafusail yaşına (969 il-Ş.Q.) çatar, amma onların axırına çıxa bilməzsiniz.
  • Heyvanlara qarşı qəddar olan şəxs, insanlara qarşı heç vaxt mehriban ola bilməz.
  • Heyvanlara acıma rəhmli, mərhəmətli xarakterin əlamətidir. Tam əminliklə demək olar ki, heyvanlara qarşı qəddar olan mərhəmətli ola bilməz.
  • Həkim insanı onun bütün zəifliyində, hüquqşünas onun bütün alçaqlığında, teoloq onun bütün sarsaqlığında görür.
  • Həqiqi dostluq - nəhəng dəniz ilanları kimi xəyali və ya bir yerdə olub-olmadığı bilinməyən şeylərdən biridir.
  • Hər ayrılıq ölümün əvvəlcədən dadılması kimidir, yenidən qovuşmaq da yenidən dünyaya gəlməyin əvvəlcədən dadını hiss etmək kimidir.
  • Hər bir insanın ölümü ilə bərabər ona məxsus hansısa dünyası da dağılır. Sağlığında insan nə qədər ziyalı, ağıllı idisə, dünya da bir o qədər aydın, dəqiq və əhəmiyyətli, onun yox olması isə acınacaqlı idi. Heyvanın ölümü ilə isə yalnız miskin rapsodiya (rapsodiya-qədim Yunanıstanda xalq mahnıları-Ş.Q.) və hansısa dünyanın eskizi yox olur.
  • Hər bir millət başqasını ələ salır və onların hamısı eyni dərəcədə haqlıdır.
  • Hər bir uşaq müəyyən mənada dahi, hər bir dahi isə müəyyən mənada uşaqdır.
  • Hər bir yazıçını onun özünün arzuladığı kimi izah etmək lazımdır. Bu cür münasibət bir tərəfdən ədalətlidir, digər tərəfdən öyrənmənin özü üçün faydalıdır.
  • Hər birimizin doğuşdan sahib olduğumuz yeganə səhv – mütləq olaraq xoşbəxtlik üçün yaranmışıq ideyasına duyduğumuz əminlikdir.
  • Hər cür bədbəxtlikdən və iztirablardan əsl təskinlik tapmaq üçün bizdən də bədbəxt olanların vəziyyətinə baxmaq lazımdır. Bunu isə hamı bacarar.
  • Hər kəs özündə əskik olanı sevər.
  • Hər kəsi dinləmək olar, lakin hamı ilə danışmağa dəyməz.
  • Hər uşaq bir baxıma bir dahi və hər dahi bir baxıma bir uşaqdır.
  • Həşəratların, aşağı sinif heyvanların həyat tərzinə, səylərinə və xüsusiyyətlərinə təbiətin ilk addımları kimi baxmaq olar. Bizim xüsusiyyətlərimiz, keyfiyyətlərimiz və səylərimiz onlarda rüşeym halındadır.
  • Həyat bərbad bir şeydir. Həyatımı onu düşünərək keçirməyə qərar verdim.
  • Həyat – gənclik-nöqteyi nəzərindən sonsuz gələcək, qocalıq nöqteyi-nəzərindən isə qısa keçmişdir.
  • Həyat və yuxugörmə- eyni bir kitabın səhifələridir.
  • Həyatımızın ilk qırx ili bir mətndir. Sonrakı otuz il isə mətnin əsl mənasını dərk etməyimizə kömək edən şərhlərdir.
  • Həyatın ilk əlli ili mətn, geri qalanı şərhdir.

XRedaktə

  • Xəstəlik, orqanizmdə nasasızlığı aradan qaldırmaq məqsədi ilə təbiətin özünün müalicəvi vasitəsidir. Deməli, dərman yalnız təbiətin müalicəvi gücünə kömək edən bir vasitədir.
  • Xoş xasiyyət, xoşbəxtliyimizə birbaşa təsir edən xüsusiyyətlərdəndir.
  • Xristian dini deyir: “Günahlar vasitəsi ilə dünyaya ölüm daxil oldu”. Ancaq, dünyanın özü ilə müqayisədə ölüm ifadəsi şişirdilmiş, kəskin, səsini ucaldan, ağırçəkili bir ifadədir. Ona görə də, dünya başdan ayağa günahlardan ibarətdir ifadəsi daha düzgündür.

İRedaktə

  • İki ayaqlı heyvanların sıravi söhbətləri qədər sonsuz və sıxıcı bir söhbəti davam etdirməkdənsə, heç danışmamaq daha yaxşıdır.
  • İnkişafımız üçün bir aynaya ehtiyacımız var.
  • İnsan özünün Mən dəyərinə uyğun olaraq tək qalmaqdan qaçır, tək qalmağa dayana bilməz, yaxud da tək qalmağı sevər
  • İnsan saysız-hesabsız istəklərini ancaq ağlın köməyi ilə dəf edə bilər.
  • İnsan təbii ki istədiyini edə bilər, amma istədiyini istəyə bilməz.
  • İnsanı səadətə aparan yol onun öz əxlaqından keçib-gedir.
  • İnsanın əsl xarakteri məhz xırda şeylərdə, xüsusi ilə də o özünə fikir verməyəndə üzə çıxır.
  • İnsan ömrünü mahiyyətcə nə uzun, nə də qısa adlandırmaq olmaz. Belə ki, o, bizim bütün başqa müddətləri ölçməyimiz üçün ölçü rolunu oynayır.
  • İnsanın özündə olan şey onun malik olduğu şeylərdən daha vacibdir.
  • İnsanlar öz başlarından çox fövqəlbəşər mənbələrə istinad edənlərə daha çox etibar edirlər.
  • İnsanların tale adlandırdıqları şey onların özlərinin etdikləri ağılsızlıqlardır.
  • İntellektuallıq və ya təmsilçilik, hər şeyin mahiyyətini daşıya biləcək qədər çox zəif, ikinci, səthi bir fenomendir. Amma Fixte öyrətdiyi kimi, dünya intellektdə təmsil olunsa da, amma ondan irəli gəlmir.
  • İntihar edən istəyinə son qoya bilmədiyindən həyatına son qoyur.

KRedaktə

  • Kart oyunu- ağlın bankrot olmasının açıq təzahürüdür. Fikir mübadiləsi etmək ixtiyarında olmayan insanlar bir-birinə kart atırlar.
  • Kitabxanalar insanlığın tək etibarlı və qalıcı olan yaddaşıdır.
  • Kitablar olmasaydı çoxdan ümidsizliyə qapılmışdım.
  • Kosmik çevirilişlər nəticəsində neçə dəfə məhv olmasından asılı olmayaraq yer səthi dünya səhnəsində bütün canlılarla, yeni-yeni növlərlə birlikdə dəyişən dekorasiyalardır.
  • Kralları və xidmətçiləri soyadları ilə yox, adları ilə çağırırlar. Bu, ictimai nərdivanın ən son iki pilləsidir.
  • Kütlənin də gözləri, qulaqları var, amma bir az artıq.

QRedaktə

  • Qabiliyyət başqalarının vura bilmədiyi hədəfi vuran nişançı kimidir; dahi isə başqalarının görə bilmədiyi bir hədəfi vuran bir nişançı.
  • Qadın şərəfinin birinci şərti kişilərlə kəbinsiz bir yerdə yaşamamaqdan ibarətdir. Səbəb isə kişiləri təslim edib nikah bağlamağa məcbur etməkdir.
  • Qadınlar həm fiziki, həm də əqli cəhətdən böyük işlər üçün yaradılmayıb.
  • Qadınlarsız həyatımız ilk əvvəldə müdafiəsiz, ortada həzzsiz, sonda isə təsəllisiz olardı.
  • Qəzetlər tarixin saniyə oxlarıdır.
  • Qocalıqda ən yaxşı təskinlik gənclikdə bütün gücünü qocalmayan işlərə sərf etmək barədə düşüncələrdir.

MRedaktə

  • Məğrurluq, öz yüksək dəyərində insanın daxili inamıdır. Şöhrətpərəstlik isə sonralar gizli ümidlə özünün mənimsəmək istədiyi inamı başqalarında yaratmaqdır.
  • Mən dahi insanın ağzının böyük ola biləcəyini düşünmürəm. Bu əlamət heyvanı xatırladır. Bundan başqa, mən həm də onun tərfdarıyam ki, alın və gözlər intellekti, ağız isə iradəni ifadə edir.
  • Mən qadınlar haqqında son sözümü hələ deməmişəm. "Mən inanıram ki, əgər qadın kütlədən uzaqlaşmağa və ya daha yaxşısı, özünü kütlə üzərinə qaldırmağa müvəffəq olursa, o fasiləsiz və kişidən daha çox inkişaf edir."[1]
  • Mən musiqiyə qulaq asanda mənə elə gəlir ki, bütün insanların, eləcə də mənim həyatım hansısa əbədi ruhun yuxusunun mahiyyəti, ölüm isə oyanışıdır.
  • Mənə qədər filosoflar iradə azadlığı haqqında elmlə məşğul idilər. Mən isə iradənin qüdrətli olmaını öyrədirəm.
  • Mənim kimi insanlar tərəfindən geridə buraxılan fikirlər, abidələr həyatdakı ən böyük zövqüm. Kitablar olmasa uzun zaman əvvəl ümidsizliyə basdırılardım.
  • Mənim üçün optimizm nəinki bir cəfəngiyatdır, eləcə də bəşəriyyətin ifadə edilməyən iztirabları üzərində vicdansız baxış və acı istehzadır.
  • Məntiqlə bəslənməyən şey məntiqlə idarə oluna bilməz.
  • Mərhəmət əxlaqın təməlidir.
  • Milli xarakterdə yaxşı xüsusiyyətlər azdır. Çünki, onun subyekti kütlədir.

LRedaktə

  • Lixtenberq dedi: “Baş kitab ilə toqquşduqda yaranan boşluq səsi hər zamanmı kitabdan gəlir?”

ORedaktə

  • Oxumaq, deməli, öz başınla birlikdə başqasının başı ilə fikirləşmək.
  • Ola bildiyincə az şey diləmək və çox şey öyrənmək istəyirəm.
  • Orta insan vaxtını necə öldürməyin qayğısını çəkir, istedadlı insan isə vaxtdan istifadə etməyə çalışır.

ÖRedaktə

  • Ölüm dəqiqələrində eqoizm tamamilə yoxa çıxır. Ölüm qorxusu buradan yaranır. Ona görə də ölüm şeylərin təbiətinə uyğun olaraq eqoizmə nəyisə öyrədir.
  • Öz ağlını danışıqlarda yox, susmaqda aşkar etmək daha yaxşıdır.
  • Özünüzə düşmən qazanmaq istəmirsinizsə, öyünməyin.
  • Özümüzə tez-tez bu cümləni xatırlatmaq yaxşı olardı: “Mən bunu dəyişə bilmirəm, geri qalan bundan özüm üçün fayda götürməkdir”.

PRedaktə

  • Paj institutunu ( paj- orta əsrlərdə saraylarda xidmət edən zadəgən nəslindən oğlan-Ş.Q.) mən onunla izah edirəm ki, nüfuzlu knyazlar saraylarında öz vassallarının oğlanlarını girov kimi saxlayırdılar.
  • Planetlər və peyklər günəşin olduğu kimi, təhsil də intellektin təbii üstünlüyüdür. Çünki, təhsilli adi adam özünün fikirləşdiyini yox, başqalarının fikirləşdiklərini deyir və özünün edə biləcəyi şeyləri yox, başqalarından öyrəndiyi şeyi edir.
  • Praktiki həyatda dahidən gələn xeyir, teleskopun teatrda olan xeyrindən çox deyil.
  • Pul dəniz suyuna bənzər, nə qədər çox ehtiva etsən o qədər çox ona susayarsan.

RRedaktə

  • Riyaziyyatda ağıl müstəsna olaraq özünün zaman və məkan kimi dərketmə forması ilə məşğuldur. Deməli, o, öz quyruğu ilə oynayan pişik kimidir.

SRedaktə

  • Sakin, daima və böyük bir ciddiliklə, əslində isə heç bir reallığı olmayan reallıqla məşğul olan insandır.
  • Sağlam dilənçi olmaq xəstə varlı olmaqdan yaxşıdır.
  • Sağlam deyilsənsə, yediyin bal da zəhər dadacaq.
  • Sağlamlıq, bütün başqa xoşbəxtliklərdən üstündür. Sağlam dilənçi xəstə kraldan daha xoşbəxtdir.
  • Sağlamlıq hər şey deyil, amma sağlamlıq olmadan hər şey bir heç.
  • Səfeh həzz arxasınca qaçır və məyusluq tapır. Müdrik isə yalnız fəlakətdən qaçır.
  • Səfeh yuxulu, xəyal edən məhbusa bənzəyir. Müdrik isə əksinə, öz qandalını görən, onların cingiltisini eşidən ayıq məhbusa oxşayır. Qaçmaq üçün o bu ayıqlığından istifadə edirmi?
  • Səhv bir fikiri geri almaq onu müdafiə etməkdən daha çox şəxsiyyət tələb edir.
  • Siqar fikrin yaxşı surroqatı ola bilər.
  • Sirrim barəsində səssizliyimi qorusam mənim əsirim olar. Əgər ağızımdan qaçırsam mən onun əsiri olaram. Səssizlik ağacında dinclik meyvələri yetişər.
  • Sokratın ölümü və Məsihin çarmıxa çəkilməsi bəşəriyyətin ən xarakterik xüsusiyyətlərinə aiddir.
  • Söhbət zamanı hər cür tənqiddən, heç olmasa xeyirxah məzəmmətlərdən çəkinmək lazımdır. Çünki, insanı incitmək asan, könlünü almaq isə çox çətindir.

ŞRedaktə

  • Şərəf- daxili vicdan, vicdan isə daxili şərəfdir.
  • Şöhrətpərəstlik insanı boşboğaz edir.
  • Şükür ki, yüz dənə axmaq bir araya gəlsə bir dənə ağıllı adam etməz.

TRedaktə

  • Təbiət, insan növünü ikiyə bölərkən xətti ortadan çəkməmişdir.
  • Tək qalmış insan Robinzon kimi zəifdir. O, yalnız cəmiyyət daxilində və başqaları ilə birlikdə çox şey edə bilər.
  • Tənbəllər işləməyə vaxt tapa bilməyəcəklərindən həmişə gileylənirlər.
  • Tənhalığı sevməyən azadlığı sevmir və yaxud yalnız tənhalıqda azad olmaq olar.
  • Tikansız gül yoxdur, amma gülsüz bir çox tikan var.

URedaktə

  • Uşağın bir saatı qocanın bir günündən uzundur.
  • Uzun ömür sürmək, qocalmaq lazımdır ki, ömrün qısa olduğunu dərk edəsən.

VRedaktə

  • Var-dövlət və şöhrət dəniz suyu kimidir: içdikcə, yanğı daha da artır.
  • Vərdiş zəncirləri, əvvəl eşidilməyəcək qədər yüngül, sonra qırılmayacaq qədər güclü olur.
  • Volter, Yum, Kant sonda hansı nəticəyə gəldilər? O nəticəyə ki, dünya sağalmaz xəstələr üçün hospitaldır.

YRedaktə

  • Yalqızlıq, bütün görkəmli zəkaların taleyidir.
  • Yalnız olan hər kəs həqiqətdə özünün necə olmasını özündə görür.
  • Yalnız sevinc xoşbəxtliyin nağd puludur, bütün başqa şeylər isə kredit biletləridir.
  • Yıxmaq düzəltməkdən, yalan danışmaq sübut etməkdən daha asandır.
  • Yola çıxmağa hazırlaşarkən özünüzlə böyük miqdarda ehtiyatlılıq və güzəştə getmə ehtiyatı götürün. Birincisi sizi ziyandan və itkilərdən, ikincisi isə mübahisələrdən və davalardan qoruyar.

ZRedaktə

  • Zənginlik dəniz suyu kimidir, nə qədər çox içsən susuzluğun bir o qədər artır. Bu şöhrət hissinə də aiddir.

İstinadlarRedaktə

  1. Arthur Schopenhauer, The Wisdom of Life, 2010